Sinds 1 september 2023 werken de tweede en derde graad van het secundair onderwijs met minimumdoelen in plaats van eindtermen. Op papier is die overgang intussen bijna afgerond; in de klas merk je er weinig van — tot je je toetsen naast die doelen legt. Want een doel dat in een jaarplan staat en een doel dat je meet, zijn twee verschillende dingen.
Dit artikel zet kort op een rij waar de minimumdoelen vandaan komen, en vooral: hoe je je toetsen en verbetersleutels eraan ophangt zonder er extra administratie aan over te houden.
Van eindtermen naar minimumdoelen: hoe het zover kwam
In juni 2022 vernietigde het Grondwettelijk Hof de eindtermen voor de tweede en derde graad van het secundair onderwijs. Het oordeel, in een zaak aangespannen door Katholiek Onderwijs Vlaanderen en de steinerscholen: de eindtermen waren zo omvangrijk en zo gedetailleerd dat ze niet langer als minimumdoelen konden gelden, en ze lieten scholen te weinig ruimte voor een eigen pedagogisch project.
Het Vlaams Parlement — dat de onderwijsdoelen bij decreet vastlegt — keurde in juli 2023 een afgeslankte set goed. Die nieuwe minimumdoelen worden sinds 1 september 2023 gefaseerd ingevoerd, te beginnen in het eerste leerjaar van de tweede en van de derde graad. Ook de naam veranderde: wat vroeger eindtermen heette, heet nu minimumdoelen. En die naam is een programma — dit is wat élke leerling minimaal moet beheersen, niet alles wat je behandelt.
Behandeld is nog niet beheerst
In elk jaarplan staat netjes welke doelen aan bod komen. Maar behandeld is niet hetzelfde als bereikt. Het enige moment waarop je écht ziet of leerlingen een doel beheersen, is wanneer ze het zelfstandig moeten tonen: op een toets, in een taak, tijdens een overhoring. Een doel dat nergens in je evaluatie opduikt, is een intentie — geen resultaat.
Het omgekeerde bestaat ook. Wie zijn toetsen naast de minimumdoelen legt, ontdekt soms dat een flink deel van de punten naar dingen gaat die in geen enkel doel staan: reproductie van randdetails, de exacte formulering uit de cursus, verzorging. Niets mis met hoge verwachtingen — minimumdoelen zijn een ondergrens, geen plafond — maar je wilt het wél weten. Zeker nu de Vlaamse toetsen op systeemniveau meten of de lat voor Nederlands en wiskunde gehaald wordt: voor jouw vak en jouw klas blijft je eigen evaluatie de enige echte meting.
Je verbetersleutel aan doelen ophangen zonder extra administratie
Het goede nieuws: hiervoor heb je geen nieuw document nodig. Je verbetersleutel bestaat al — je moet er alleen één gewoonte aan toevoegen.
- Noteer per vraag welk doel ze meet. Een code of een paar woorden volstaat, rechtstreeks in je verbetersleutel. Niet in een apart bestand: wat apart staat, sterft af.
- Verdeel de punten naar zwaartepunt. Doelen die zwaarder doorwegen in je vak krijgen meer punten. Zo voorkom je dat de helft van de punten aan één randonderwerp hangt.
- Kijk na de verbeterronde per doel, niet alleen per leerling. Driekwart van de klas dat struikelt over hetzelfde doel is een les-signaal, geen leerling-signaal.
- Deel de sleutel in de vakgroep. Eén gedeelde verbetersleutel per parallelklas is minder werk dan twee losse, en de discussie over wat een doel beheersen betekent, voer je maar één keer.
Stel je je toetsen (deels) met AI op, dan kun je het doel meteen in de opdracht meegeven — hoe je daarbij de kwaliteit bewaakt, lees je in dit artikel over toetsen maken met AI.
Voor de volledigheid: Corrigo kent de Vlaamse minimumdoelen niet vanzelf. Het stelt per vraag punten voor op basis van jouw verbetersleutel en je downloadt de resultaten per vraag als CSV; zet je doelcodes in je sleutel, dan is per doel optellen nog maar een kleine stap — die je wel zelf zet. De koppeling met het doelenkader blijft dus jouw denkwerk. Het telwerk hoeft dat niet te zijn.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen eindtermen en minimumdoelen?
De functie is dezelfde: vastleggen wat elke leerling minimaal moet kennen en kunnen. De minimumdoelen voor de tweede en derde graad zijn wel afgeslankt tegenover de vernietigde eindtermen, zodat scholen meer ruimte hebben voor een eigen pedagogisch project.
Sinds wanneer gelden de minimumdoelen in het secundair onderwijs?
Sinds 1 september 2023, gefaseerd: eerst in het eerste leerjaar van de tweede en van de derde graad, daarna leerjaar per leerjaar de rest. Aanleiding was het arrest van het Grondwettelijk Hof van juni 2022 dat de eindtermen voor die graden vernietigde.
Wie legt de minimumdoelen vast?
Het Vlaams Parlement, bij decreet. De onderwijsverstrekkers vertalen ze daarna in hun leerplannen; als leerkracht werk je in de praktijk meestal met dat leerplan.
Moet elke toets minimumdoelen dekken?
Nee. Eén toets meet altijd maar een stuk; over het schooljaar heen moet je evaluatie de doelen dekken. Het punt is dat je wéét welk stuk elke toets meet — en dat geen enkel doel het hele jaar buiten beeld blijft.